Turnam Gidersen Mardin'e Türküsünün Hikayesi
Bu türkü, gurbetteki bir aşığın turnaya seslenip sevdiğine selam yollamasıdır. Anlatılan kişi öyküleri belgeli değildir, ama türkünün kaydı ve ezgisinin yolculuğu çok daha ilginç bir hikaye anlatır. Aşağıda anlatılanı ve bilineni ayırdık.
Turnam Gidersen Mardin’e’nin hikayesi nedir?
Türkü, gurbetteki bir aşığın göç eden turnaya selam emanet etmesini anlatır. Turna, Anadolu halk şiirinde haberci kuştur. Karlı dağların ardındaki yare ulaşacak olan da odur. Türküye sonradan bağlanan kişi öyküleri, örneğin adı Zehra olan bir kızın hikayesi, türkü hikayesi sitelerinde dolaşır ama belgeli değildir.
Bu hikaye gerçek mi?
Türküye bağlanan bireysel aşk öykülerinin belgeli bir kaynağı yoktur. Anonim bir türkünün arkasına bir isim ve bir olay yerleştirmek, türküyü açıklama ihtiyacından doğar. Asıl belgeli olan, türkünün metni ve ezgisinin yolculuğudur. Bir türkünün neden birden çok hikayeyle anıldığını varyant ve künye rehberinde anlattık.
Türkü kime ait, ezgisi nereden geliyor?
Türkü, Mardin yöresine ait anonim bir eserdir ve “Turnam Yare Selam Söyle” adıyla da bilinir. Sözleri, Cahit Öztelli’nin Evlerinin Önü adlı derlemesinde kayıtlıdır. Türkünün en dikkat çeken yanı ezgisidir. Aynı melodi, Ermenice “Sareri Hovin” adıyla da söylenir ve bu iki dilli ezgiyi notaya alıp yaygınlaştıran isimlerden biri Ermeni asıllı müzisyen Hovannes Badalyan’dır. Aynı hasret, aynı özlem, iki dilde tek bir ezgide buluşur.
Sözleri ne anlatıyor?
Sözler, yardan ayrı düşmüş birinin turnaya yüklediği selamdır. “Turnam yare selam söyle” dizesi her dörtlüğün sonunda döner, özlemi bir yakarışa çevirir. “Karlı dağların ardına” ifadesi, araya giren mesafeyi ve aşılması gereken yolu resmeder. Bazı varyantlarda Dertli Kerem’e gönderme yapılması, türküyü Kerem ile Aslı hasretinin geleneğine de bağlar.
Kaynak notu
Türküye bağlanan kişi öyküleri rivayettir, belgeli değildir. Belgeli olan, sözlerin Öztelli derlemesindeki kaydı ve ezgisinin Ermenice Sareri Hovin ile paylaşıldığı gerçeğidir. Bu sayfada rivayeti ve belgeyi ayrı tuttuk. Doğrulanmış metin için Cahit Öztelli’nin Evlerinin Önü derlemesi esas alınmalıdır.
İlgili sayfalar: